1. Co to jest tablica?
Tablica (w Pythonie najczęściej nazywana listą) to zbiór wielu wartości przechowywanych pod jedną nazwą.
Zamiast tworzyć 10 osobnych zmiennych:
a1 = 5
a2 = 7
a3 = 9
możemy użyć listy:
liczby = [5, 7, 9]
Teraz wszystkie wartości są w jednym miejscu i można się do nich odwoływać przez indeksy:
print(liczby[0]) # pierwszy element – 5
print(liczby[1]) # drugi element – 7
print(liczby[2]) # trzeci element – 9
Uwaga: W Pythonie liczenie zaczyna się od zera!
Czyli pierwszy element ma indeks 0.
2. Co można robić na tablicach (listach)
Lista to bardzo „elastyczna” struktura danych. Możemy:
liczby = [5, 7, 9]
# dodać element
liczby.append(12)
# usunąć element
liczby.remove(7)
# policzyć długość
print(len(liczby)) # 3
# posortować
liczby.sort()
# odwrócić kolejność
liczby.reverse()
Dzięki temu tablica może rosnąć, zmieniać kolejność, a my możemy ją łatwo przeszukiwać.
3. Przechodzenie po tablicy (pętla)
Najczęściej, żeby coś zrobić z wszystkimi elementami tablicy, używamy pętli for:
liczby = [5, 7, 9, 2]
for x in liczby:
print(x)
Wynik:
5
7
9
2
W każdej iteracji zmienna x przyjmuje kolejną wartość z listy.
4. Szukanie specjalnych elementów
Czas teraz dojść do sedna lekcji — specjalne elementy tablicy, czyli takie, które w jakiś sposób się wyróżniają.
Zaczniemy od najprostszych: największego i najmniejszego elementu.
5. Największy element w tablicy
a) Najprostszy sposób:
Python ma gotową funkcję max(), która od razu zwraca największy element.
liczby = [5, 12, 3, 8, 7]
print("Największy element:", max(liczby))
Wynik:
Największy element: 12
b) Ale jak to działa „od środka”?
Dobrze, żeby uczeń rozumiał logikę:
- Zakładamy, że pierwszy element jest największy.
- Porównujemy go z kolejnymi.
- Jeśli znajdziemy większy – zapamiętujemy go.
- Po przejściu całej listy zostaje największy.
liczby = [5, 12, 3, 8, 7]
max_liczba = liczby[0]
for x in liczby:
if x > max_liczba:
max_liczba = x
print("Największy element:", max_liczba)
6. Najmniejszy element w tablicy
Analogicznie, tylko porównujemy „w drugą stronę”.
a) Wersja z funkcją:
liczby = [5, 12, 3, 8, 7]
print("Najmniejszy element:", min(liczby))
b) Wersja „ręczna”:
liczby = [5, 12, 3, 8, 7]
min_liczba = liczby[0]
for x in liczby:
if x < min_liczba:
min_liczba = x
print("Najmniejszy element:", min_liczba)
7. Znajdowanie pozycji (indeksu) największego lub najmniejszego
Czasem chcemy nie tylko znać wartość, ale też gdzie ona się znajduje.
liczby = [5, 12, 3, 8, 7]
najwiekszy = max(liczby)
indeks = liczby.index(najwiekszy)
print("Największy element:", najwiekszy)
print("Na pozycji:", indeks)
Wynik:
Największy element: 12
Na pozycji: 1
8. Lider tablicy (element dominujący)
Definicja:
Liderem tablicy nazywamy taki element, który występuje więcej niż połowę razy.
Przykład:
W liście [2, 2, 2, 3, 4, 2, 2] liczba 2 występuje 5 razy, a długość listy to 7.
Ponieważ 5 > 7/2, więc 2 jest liderem.
a) Wersja z pętlą:
liczby = [2, 2, 3, 2, 4, 2, 2]
n = len(liczby)
lider = None
for x in liczby:
if liczby.count(x) > n / 2:
lider = x
break
if lider:
print("Lider to:", lider)
else:
print("Brak lidera")
b) Wersja bez lidera:
liczby = [1, 2, 3, 2, 3, 4, 2]
# żadna liczba nie występuje ponad połowę
Wynik:Brak lidera
9. Podsumowanie
| Rodzaj elementu | Znaczenie | Funkcja Pythona | Przykład |
|---|---|---|---|
| Największy | Ma najwyższą wartość | max(lista) | max([2,5,7]) → 7 |
| Najmniejszy | Ma najniższą wartość | min(lista) | min([2,5,7]) → 2 |
| Lider | Występuje ponad połowę razy | lista.count(x) | [2,2,2,3,4,2,2] → lider=2 |
10. Zadania do przećwiczenia
- Napisz program, który:
- tworzy listę 10 liczb wylosowanych z zakresu 1–50,
- wypisuje największą i najmniejszą z nich.
- Napisz program, który:
- pobiera od użytkownika 8 liczb,
- wypisuje liczbę, która występuje najczęściej (niekoniecznie lidera).
- Dla listy
[3, 7, 2, 9, 4, 1]wypisz:- wszystkie elementy,
- największy i najmniejszy,
- ich pozycje (indeksy).
J