Mapa jako obraz Ziemi

Mapa jest jednym z najważniejszych narzędzi geografii. Nie jest zwykłym rysunkiem terenu, tylko pomniejszonym, uogólnionym i opisanym obrazem wybranego obszaru. Dzięki mapie można określić położenie obiektów, porównać odległości, odczytać przebieg dróg, rzek i granic oraz analizować rozmieszczenie zjawisk.

Żeby dobrze czytać mapę, trzeba zwrócić uwagę na jej elementy: tytuł, treść, legendę, skalę i siatkę kartograficzną. Bez legendy znaki na mapie są tylko symbolami. Bez skali nie wiemy, jaką odległość w terenie oznacza odcinek zmierzony linijką. Bez tytułu i daty łatwo źle zrozumieć, czego mapa dotyczy.

Mapa to pomniejszony, umowny i selektywny obraz powierzchni Ziemi lub jej fragmentu. Pomniejszony, bo przedstawia teren w skali. Umowny, bo używa znaków, kolorów i opisów. Selektywny, bo nie pokazuje wszystkiego, tylko informacje ważne dla celu mapy.

Treść mapy tworzą wszystkie obiekty i zjawiska przedstawione na mapie. Mogą to być rzeki, drogi, miejscowości, granice, lasy, wysokości, zabudowa, obszary chronione albo dane liczbowe. Legenda objaśnia, co oznaczają znaki i kolory użyte w treści mapy.

Grafika pokazuje, że mapa składa się z treści mapy, legendy, skali i siatki kartograficznej. Skala 1:50 000 oznacza, że 1 cm na mapie odpowiada 50 000 cm w terenie, czyli 500 m.

Skala mapy informuje, ile razy rzeczywistość została pomniejszona. Skala 1:50 000 oznacza, że 1 cm na mapie odpowiada 50 000 cm w terenie. Po przeliczeniu daje to 500 m, czyli 0,5 km. Im większy mianownik skali, tym większe pomniejszenie i zwykle mniej szczegółów.

Skala może być zapisana liczbowo, mianowana albo liniowo. Skala liczbowa ma postać np. 1:100 000. Skala mianowana zapisuje zależność słowami, np. 1 cm - 1 km. Podziałka liniowa pozwala szybko odczytać odległość bez wykonywania przeliczeń.

Przekształcanie skali liczbowej na mianowaną wykonujemy zawsze w tych samych krokach. Najpierw czytamy mianownik skali, np. w skali 1:100 000 jeden centymetr na mapie odpowiada 100 000 cm w terenie. Następnie zamieniamy centymetry na metry, dzieląc przez 100, a metry na kilometry, dzieląc przez 1000. Dlatego 100 000 cm = 1000 m = 1 km, czyli skala 1:100 000 oznacza 1 cm - 1 km.

Gdy obliczamy odległość w terenie, mnożymy odległość zmierzoną na mapie przez wartość skali mianowanej. Jeśli 1 cm oznacza 2,5 km, to 6 cm oznacza 6 x 2,5 km = 15 km. Gdy obliczamy odległość na mapie, robimy działanie odwrotne: rzeczywistą odległość dzielimy przez wartość odpowiadającą 1 cm na mapie. Jeśli 1 cm oznacza 3 km, to 18 km w terenie zajmie na mapie 18 : 3 = 6 cm.

Rzeźbę terenu na mapach przedstawia się m.in. poziomicami i barwami hipsometrycznymi. Poziomice, nazywane też izohipsami, łączą punkty o tej samej wysokości nad poziomem morza. Barwy hipsometryczne pokazują wysokość za pomocą kolorów.

Informacje geograficzne można przedstawiać metodami ilościowymi i jakościowymi. Metody ilościowe pokazują wielkość albo natężenie zjawiska, np. opady, temperaturę, gęstość zaludnienia lub stopę bezrobocia. Metody jakościowe pokazują, gdzie coś występuje i jaki ma rodzaj, np. zasięg lasu, typ powodzi albo rozmieszczenie obiektów.

Poziomice łączą punkty położone na tej samej wysokości. Im gęściej leżą obok siebie, tym bardziej stromy jest stok. Barwy hipsometryczne pomagają szybko zauważyć, gdzie teren jest niższy, a gdzie wyższy.

Różne mapy pokazują różne typy informacji. Izolinie łączą punkty o tej samej wartości, kartogram pokazuje natężenie zjawiska w jednostkach przestrzennych, sygnatury oznaczają konkretne obiekty, a metoda zasięgów pokazuje obszar występowania zjawiska.

Strony: 13-17.