Integracja i dezintegracja na świecie

Zacznij od pytania

Łączenie i rozpad na jednej mapie

Mapa polityczna świata nie jest stała. Państwa powstają, rozpadają się, łączą w organizacje, podpisują umowy, otwierają granice, tworzą wspólne rynki albo przeciwnie: wychodzą z istniejących struktur i odzyskują większą samodzielność.

W geografii politycznej te zjawiska opisujemy pojęciami integracji i dezintegracji. Integracja oznacza zacieśnianie współpracy między państwami. Dezintegracja oznacza rozpad istniejącej całości politycznej, gospodarczej lub społecznej. Oba procesy mogą zachodzić równocześnie: po 1989 r. w Europie rozpadał się blok wschodni, a jednocześnie wiele państw dążyło do współpracy z Unią Europejską i NATO.

Obejrzyj

Integracja i dezintegracja na świecie

Podczas oglądania: Zapisz po dwa przykłady integracji i dezintegracji, o których mówi lektor, oraz jedną korzyść i jedno ograniczenie członkostwa w organizacji międzynarodowej.

Otwórz film w nowej karcie · Krótkie Lekcje (YouTube)

1 · Współpraca

Zacieśnianie współpracy między państwami

Integracja to proces zacieśniania współpracy między państwami. Może polegać na wspólnym podejmowaniu decyzji, znoszeniu barier handlowych, ułatwianiu podróży, tworzeniu wspólnych instytucji albo współpracy wojskowej. Nie zawsze oznacza utworzenie jednego państwa. Częściej chodzi o to, że państwa zachowują niezależność, ale część spraw rozwiązują wspólnie.

2 · Rozpad

Rozpad całości i jego przyczyny

Dezintegracja to proces odwrotny: rozpad większej całości lub osłabienie więzi między jej częściami. Może dotyczyć państwa, bloku politycznego, sojuszu albo organizacji. Przyczynami dezintegracji bywają konflikty narodowościowe, różnice religijne, kryzysy gospodarcze, słabość instytucji, dążenie do niepodległości lub sprzeczne interesy polityczne.

3 · Przełom

Rozpad bloku wschodniego

W Europie przełom lat 80. i 90. XX w. był czasem ogromnych przemian. Upadek komunizmu i koniec dominacji ZSRS doprowadziły do rozpadu bloku wschodniego. Zjednoczyły się Niemcy, rozpadł się ZSRS, Czechosłowacja i Jugosławia. Nie wszystkie procesy przebiegały pokojowo: szczególnie tragiczny był rozpad Jugosławii.

Przeanalizuj

Integracja i dezintegracja w Europie po 1989 r.

Schemat pokazuje dwa równoczesne kierunki zmian po 1989 r. Z jednej strony rozpadały się dawne bloki i państwa wielonarodowe, z drugiej strony państwa europejskie rozwijały współpracę polityczną, gospodarczą i militarną.

Autorski schemat po polsku pokazujący przykłady integracji i dezintegracji w Europie po 1989 roku — BitEdu · autorska grafika edukacyjna

Do grafiki

Co widzisz na planszy?

Wskaż dwa przykłady dezintegracji przedstawione na grafice.
Wskaż dwa przykłady integracji i zapisz, jaki był ich główny cel.
Wyjaśnij, dlaczego po 1989 r. w Europie mogły jednocześnie zachodzić procesy integracji i dezintegracji.

Sprawdź w działaniu

Z którego państwa powstał ten kraj?

Przypisz państwo do państwa, którego rozpad doprowadził do jego powstania.

Po 1989 r. liczba państw w Europie wzrosła z 34 do 47. Rozpad ZSRS dał 15 nowych państw, Czechosłowacji 2, a Jugosławii kilka (Kosowo ogłosiło niepodległość w 2008 r.).

Utrwal słownik

Najmłodsze państwa świata

Dopasuj państwo do sposobu, w jaki uzyskało niepodległość.

Mapa polityczna zmienia się także w XXI w. Niepodległość Kosowa uznaje mniej więcej połowa państw świata, m.in. większość państw UE i NATO (stan na 2024 r.).

Sprawdź w działaniu

Integracja czy dezintegracja?

Przypisz zjawisko do procesu, który ilustruje.

Integracja to zacieśnianie współpracy (państwa zwykle zachowują niezależność), a dezintegracja to rozpad większej całości.

4 · Unia

Dlaczego Europa się łączyła

Równocześnie rozwijała się integracja europejska. Jej przyczynami były m.in. potrzeba odbudowy i stabilizacji po wojnie, chęć zapobiegania konfliktom, wzmacnianie gospodarki, ułatwienie handlu oraz większe znaczenie Europy w świecie. Jednym z najważniejszych przykładów takiej współpracy jest Unia Europejska.

Skutki integracji mogą być pozytywne i problemowe. Do pozytywnych należą łatwiejszy handel, możliwość podróżowania, wspólne inwestycje, fundusze rozwojowe, większe bezpieczeństwo i silniejsza pozycja międzynarodowa. Do problemów zalicza się biurokrację, spory o zakres kompetencji organizacji, nierówności między regionami i obawy przed utratą części samodzielności.

Dane

Ile państw liczyły UE i NATO

Wykres pokazuje, jak rosła liczba państw członkowskich Wspólnot Europejskich/UE i NATO od lat 50. XX w. do dziś.

Po 1989 r. integracja europejska i atlantycka nabrały tempa: największe rozszerzenia UE i NATO nastąpiły w 2004 r.

Zadanie do tej grafiki

Odczytaj z wykresu

O ile państw wzrosła liczba członków UE w 2004 r. w porównaniu z 1995 r. i o ile liczba członków NATO?Odczytaj wartości dla lat 1995 i 2004 na obu liniach.
Wskaż rok, w którym liczba państw UE spadła, i podaj przyczynę.Szukaj spadku linii niebieskiej; chodzi o 2020 r.
Ile państw liczyło NATO w 2024 r. i ile dołączyło od 1995 r.?Odejmij wartość z 1995 r. od wartości z 2024 r.
Wyjaśnij, dlaczego UE i NATO to różne organizacje, choć wiele państw należy do obu.Przypomnij cele: współpraca polityczno-gospodarcza kontra bezpieczeństwo.

Przeanalizuj

Płaszczyzny integracji międzynarodowej

Integracja może dotyczyć decyzji politycznych, gospodarki albo bezpieczeństwa. W praktyce jedna organizacja często łączy kilka płaszczyzn, ale zwykle ma też swój główny obszar działania.

Autorski schemat po polsku pokazujący polityczną, gospodarczą i militarną płaszczyznę integracji — BitEdu · autorska grafika edukacyjna

Do grafiki

Co widzisz na planszy?

Dopasuj przykłady do płaszczyzn integracji: wspólny rynek, wspólna obrona, Parlament Europejski.
Wyjaśnij, dlaczego NATO zaliczymy przede wszystkim do współpracy militarnej.
Podaj przykład sytuacji, w której współpraca gospodarcza może ułatwiać współpracę polityczną.

5 · ONZ, UE, NATO, Rada Europy

Różne zasięgi i cele

Organizacje międzynarodowe różnią się zasięgiem i celami. ONZ działa globalnie, UE łączy współpracę polityczną i gospodarczą, NATO koncentruje się na bezpieczeństwie, a Rada Europy zajmuje się prawami człowieka, demokracją i praworządnością. Dlatego przy każdej organizacji trzeba sprawdzać nie tylko nazwę, ale też cele, członków i charakter działania.

Dane

Ile państw należy do organizacji międzynarodowych

Wykres pokazuje liczbę państw członkowskich wybranych organizacji (2024 r.).

ONZ i Bank Światowy są organizacjami globalnymi; NATO, OECD i OPEC zrzeszają wybrane grupy państw. Polska należy do ONZ, Banku Światowego, OECD i NATO.

Zadanie do tej grafiki

Odczytaj z wykresu

Ile razy więcej państw należy do ONZ niż do NATO? Zaokrąglij do jedności.Podziel 193 przez 32.
Wskaż organizację o największym zasięgu i organizację skupiającą tylko państwa eksportujące ropę. Co je różni pod względem celów?Charakter: globalny polityczny kontra gospodarczy wąskiej grupy.
Wymień trzy organizacje międzynarodowe, w których uczestniczy Polska, i opisz, co daje nam członkostwo w jednej z nich.Wybierz organizację i opisz jedną korzyść.

Utrwal słownik

Gdzie ma siedzibę organizacja

Dopasuj organizację do miasta, w którym ma siedzibę.

Siedziba nie zawsze leży w państwie największym czy najbogatszym: Wiedeń (OPEC) i Bruksela (NATO) to ważne ośrodki dyplomatyczne.

Sprawdź w działaniu

Organizacja i jej główny cel

Dopasuj organizację międzynarodową do jej głównego charakteru.

Sama nazwa nie wystarczy. Sprawdzaj cele, członków i charakter działania organizacji.

Przeanalizuj

Sala obrad Rady Europy w Strasburgu

Zdjęcie pokazuje salę obrad Rady Europy w Strasburgu. Rada Europy nie jest tym samym co Unia Europejska. To osobna organizacja międzynarodowa, związana m.in. z ochroną praw człowieka, demokracji i praworządności.

Do grafiki

Co widzisz na planszy?

Wyjaśnij, dlaczego Rady Europy nie wolno utożsamiać z Unią Europejską.
Sprawdź w materiałach źródłowych, ile państw należy obecnie do Rady Europy.
Zapisz, z jaką płaszczyzną integracji najbardziej kojarzy się działalność Rady Europy: polityczną, gospodarczą czy militarną. Uzasadnij odpowiedź.

Słownik lekcji

Pojęcia, które trzeba rozumieć

integracja

proces zacieśniania współpracy między państwami, regionami lub organizacjami

dezintegracja

proces rozpadu większej całości politycznej, gospodarczej lub społecznej albo osłabiania więzi między jej częściami

blok polityczno-wojskowy

grupa państw powiązanych wspólnymi interesami politycznymi i militarnymi

organizacja międzynarodowa

trwała forma współpracy państw lub instytucji działająca na podstawie ustalonych zasad i celów

Unia Europejska

organizacja polityczno-gospodarcza państw europejskich, oparta m.in. na wspólnym rynku, prawie i instytucjach

NATO

sojusz polityczno-militarny, którego głównym celem jest bezpieczeństwo państw członkowskich

ONZ

globalna organizacja międzynarodowa powołana po II wojnie światowej, której celem jest m.in. utrzymanie pokoju i współpraca państw

Rada Europy

organizacja międzynarodowa zajmująca się prawami człowieka, demokracją i praworządnością; nie jest tym samym co Unia Europejska

Utrwal słownik

Dopasuj pojęcia do definicji

Te pojęcia pojawią się w quizie i na sprawdzianie.

Praca z podręcznikiem

Zajrzyj do „Nowych Oblicz geografii”

Strony: 9-15.

Otwórz w podręczniku NOWE Oblicza geografii 2 ZP temat „Integracja i dezintegracja na świecie”.
Na stronach 9-15 odszukaj fragmenty o przemianach politycznych w Europie po 1989 r., procesach integracyjnych, skutkach integracji europejskiej i organizacjach międzynarodowych.
Wypisz po dwa przykłady integracji i dezintegracji z Europy.
Przy mapie lub schemacie organizacji międzynarodowych zapisz, jaki typ informacji przedstawia: zasięg, członkostwo, siedziby czy charakter organizacji.

Uważaj

Na tym tracą punkty

Integracja równa się jedno państwo

Tak nie

Integracja oznacza powstanie jednego wspólnego państwa.

Błędne rozumienie pojęcia i organizacji.

Tak

Częściej państwa zachowują niezależność, ale część spraw rozwiązują wspólnie.

Integracja bywa polityczna, gospodarcza lub wojskowa.

Rada Europy to Unia Europejska

Tak nie

Rada Europy i UE to ta sama organizacja.

Błędy w zadaniach o członkostwie.

Tak

Rada Europy zajmuje się prawami człowieka, demokracją i praworządnością; UE łączy współpracę polityczną i gospodarczą.

To odrębne organizacje o różnych członkach.

Wszystkie przemiany po 1989 r. przebiegały pokojowo

Tak nie

Rozpad Jugosławii przebiegł spokojnie jak rozpad Czechosłowacji.

Zbyt uproszczony obraz zmian w Europie.

Tak

Nie wszystkie procesy były pokojowe: rozpad Jugosławii był szczególnie tragiczny.

Przyczyny: napięcia narodowościowe, religijne i kryzysy.

Integracja ma same plusy

Tak nie

Członkostwo w organizacji daje tylko korzyści.

Odpowiedź niepełna, bez oceny kosztów.

Tak

Są korzyści (handel, podróże, bezpieczeństwo) i problemy (biurokracja, spory o kompetencje, obawa przed utratą samodzielności).

Dobra odpowiedź pokazuje obie strony.

Dla zainteresowanych

Materiały dodatkowe z zadaniem

Każdy z materiałów ma jedno konkretne pytanie. Linki znajdziesz na końcu lekcji w źródłach.

Państwa członkowskie Organizacji Narodów Zjednoczonych (United Nations): Sprawdź aktualną liczbę państw członkowskich ONZ i zapisz, dlaczego ONZ ma znaczenie globalne.
Kraje członkowskie Unii Europejskiej (Unia Europejska): Sprawdź listę państw UE i zapisz, czy Polska należy do tej organizacji.
Państwa członkowskie NATO (NATO): Materiał dodatkowy: porównaj NATO z UE. Zapisz, która organizacja ma głównie charakter militarny.
Państwa członkowskie Rady Europy (Council of Europe): Materiał dodatkowy: sprawdź, czym Rada Europy różni się od Unii Europejskiej.

Podsumowanie

Co warto zapamiętać

Integracja to zacieśnianie współpracy państw; dezintegracja to rozpad większej całości.
Po 1989 r. rozpadły się ZSRS, Czechosłowacja i Jugosławia, a Niemcy się zjednoczyły.
Integracja europejska: odbudowa, zapobieganie konfliktom, wspólny rynek, Unia Europejska.
ONZ (globalna), UE (polityka i gospodarka), NATO (bezpieczeństwo), Rada Europy (prawa człowieka).
Integracja ma korzyści i koszty.

Dalej na swoim koncie

Rozgrzewki, quiz i zadania są w biurku ucznia.

Teoria jest otwarta dla wszystkich. Żeby rozwiązywać zadania, zapisywać szkice i widzieć swój postęp, zaloguj się.

Zaloguj się →