Geografia · Klasa 1 · Obraz Ziemi
Korzystamy z mapy
Telefon pokaże trasę w sekundę, ale nie powie, że po drodze jest stromy stok i brak szlaku. Dobra nawigacja zaczyna się od umiejętności czytania mapy.
- około 50 minut
- mapa turystyczno-topograficzna
- współrzędne
- zakres podstawowy
Po tej lekcji: Uczeń rozpoznaje rodzaje map, odczytuje informacje z mapy turystyczno-topograficznej, posługuje się legendą i skalą, określa kierunki oraz współrzędne geograficzne, a także planuje prostą trasę z wykorzystaniem mapy papierowej lub cyfrowej.
Zacznij od pytania
Mapa jako narzędzie pracy
Mapa jest narzędziem pracy, a nie tylko ilustracją. Można z niej odczytać położenie obiektów, kierunki, odległości, ukształtowanie terenu, przebieg dróg, szlaków, rzek oraz rozmieszczenie wybranych zjawisk. Dobra praca z mapą zaczyna się od pytania: czego chcę się dowiedzieć?
Na tej lekcji uczymy się korzystać z map praktycznie. Będziemy rozpoznawać rodzaje map, czytać legendę, ustalać kierunki, planować trasę, odczytywać współrzędne geograficzne i sprawdzać, kiedy mapa cyfrowa pomaga, a kiedy trzeba uważnie zweryfikować jej treść.
Obejrzyj
Korzystamy z mapy
Otwórz film w nowej karcie · YouTube
1 · Jaką mapę wybrać
Topograficzna, przeglądowa i tematyczna
Mapy różnią się skalą i treścią. Mapa topograficzna przedstawia stosunkowo niewielki obszar, ale pokazuje wiele szczegółów: drogi, zabudowę, rzeki, lasy, wysokości, szlaki i obiekty terenowe. Mapa przeglądowa obejmuje większy obszar, ale zwykle ma mniej szczegółów.
Ze względu na treść wyróżniamy m.in. mapy ogólnogeograficzne i tematyczne. Mapy ogólnogeograficzne pokazują wiele elementów środowiska i działalności człowieka. Mapy tematyczne skupiają się na jednym zagadnieniu, np. klimacie, ludności, gospodarce, turystyce albo komunikacji.
2 · Tytuł, legenda, skala
Od czego zaczynamy czytanie mapy
Czytanie mapy zaczynamy od tytułu i legendy. Tytuł mówi, czego dotyczy mapa. Legenda objaśnia znaki, barwy i linie. Skala pozwala przeliczać odległości na mapie na odległości w terenie, a podziałka liniowa pomaga robić to szybciej.
Na mapie turystyczno-topograficznej ważne są szlaki, obiekty noclegowe, parkingi, punkty widokowe, rzeki, lasy i poziomice. Poziomice pokazują ukształtowanie terenu. Jeśli leżą blisko siebie, stok jest stromy; jeśli są rzadkie, teren jest łagodniejszy.
Przeanalizuj
Mapa turystyczno-topograficzna: szlaki, poziomice i obiekty
Mapa turystyczno-topograficzna łączy informacje o obiektach w terenie z informacjami o rzeźbie terenu. Dzięki poziomicom można ocenić, gdzie teren jest bardziej stromy, a dzięki legendzie rozpoznać szlaki i obiekty.
Do grafiki
Co widzisz na planszy?
-
Odszukaj czerwony i żółty szlak. Który z nich przecina potok?
-
Wskaż miejsce, w którym poziomice są najgęściej ułożone, i wyjaśnij, co to oznacza dla turysty.
-
Zaplanuj krótką trasę od hotelu do punktu widokowego i wymień dwa obiekty, które mijasz po drodze.
3 · Orientacja
Kierunki i planowanie trasy
Kierunki na mapie najczęściej odczytujemy przy założeniu, że północ znajduje się u góry mapy. Jeśli mapa ma strzałkę północy lub jest obrócona, trzeba najpierw sprawdzić jej orientację. Bez tego łatwo źle opisać trasę.
Przeanalizuj
Orientacja na mapie i planowanie trasy
Mapa pokazuje, że przed rozpoczęciem pracy trzeba sprawdzić tytuł, legendę, skalę i kierunek północy. Dopiero wtedy można sensownie opisać trasę i kierunek marszu.
Do grafiki
Co widzisz na planszy?
-
Wskaż na mapie punkt startu, cel, drogę i szlak pieszy.
-
Określ ogólny kierunek przejścia ze startu do celu.
-
Wyjaśnij, dlaczego bez legendy można pomylić drogę ze szlakiem.
4 · Położenie punktu
Szerokość i długość geograficzna
Współrzędne geograficzne zapisują położenie punktu za pomocą szerokości i długości geograficznej. Szerokość określa położenie na północ lub południe od równika, a długość położenie na wschód lub zachód od południka zerowego.
Laboratorium · ćwiczenie w przeglądarce, do którego odsyłają rozgrzewki na końcu lekcji
Sprawdź w działaniu
Znajdź miasto po współrzędnych
Dostajesz współrzędne geograficzne, a Ty zaznaczasz miejsce na siatce kartograficznej. Po kliknięciu zobaczysz, jak daleko się pomyliłeś. Szerokość podajemy zawsze pierwsza.
Szerokość (N lub S od równika) i długość (E lub W od południka zerowego) razem wskazują jeden punkt.
Przeanalizuj
Współrzędne geograficzne i GPS
Współrzędne geograficzne pozwalają precyzyjnie wskazać położenie punktu. Szerokość geograficzną odczytujemy względem równika, a długość geograficzną względem południka zerowego.
Do grafiki
Co widzisz na planszy?
-
Odczytaj z grafiki współrzędne punktu pomiaru.
-
Wyjaśnij, czym różni się szerokość geograficzna od długości geograficznej.
-
Podaj przykład sytuacji, w której GPS pomaga szybciej niż tradycyjna mapa, oraz sytuacji, w której sama aplikacja mapowa może nie wystarczyć.
5 · GPS
Mapa cyfrowa nie zastępuje myślenia
Mapy cyfrowe i GPS są bardzo wygodne, ale nie zastępują myślenia. Aplikacja może wybrać trasę samochodową zamiast pieszej, nie pokazać trudności terenu albo pominąć znaczenie poziomic. Dlatego warto porównywać mapę cyfrową z legendą, skalą i informacją o rzeźbie terenu.
Sprawdź w działaniu
Jaką mapę wybierzesz?
Dobierz rodzaj mapy do zadania.
Duża skala i dużo szczegółów to mapa topograficzna. Większy obszar i mniej szczegółów to przeglądowa. Jedno zagadnienie to tematyczna.
Słownik lekcji
Pojęcia, które trzeba rozumieć
mapa topograficzna
szczegółowa mapa przedstawiająca niewielki obszar wraz z obiektami terenowymi i ukształtowaniem powierzchni
mapa turystyczno-topograficzna
mapa przydatna podczas wycieczek, łącząca treści topograficzne ze szlakami, obiektami turystycznymi i informacjami terenowymi
mapa przeglądowa
mapa obejmująca duży obszar, pokazująca mniej szczegółów, ale pomagająca zobaczyć ogólny układ przestrzeni
mapa tematyczna
mapa skupiona na jednym zagadnieniu lub grupie zagadnień, np. klimacie, ludności, gospodarce albo turystyce
orientacja mapy
ustawienie mapy zgodnie z kierunkami świata lub z kierunkiem rzeczywistego terenu
współrzędne geograficzne
zapis położenia punktu za pomocą szerokości i długości geograficznej
GPS
system nawigacji satelitarnej umożliwiający określenie położenia, wysokości i trasy
trasa
zaplanowany przebieg przejścia lub przejazdu między punktami w terenie
Utrwal słownik
Dopasuj pojęcia do definicji
Te pojęcia pojawią się w quizie i na sprawdzianie.
Praca z podręcznikiem
Zajrzyj do „Nowych Oblicz geografii”
Strony: 18-23.
-
Otwórz w podręczniku NOWE Oblicza geografii 1 ZP temat „Korzystamy z mapy”.
-
Na stronach 18-23 odszukaj fragmenty o rodzajach map, czytaniu mapy turystyczno-topograficznej, współrzędnych geograficznych i GPS.
-
Przy mapie turystyczno-topograficznej wskaż: skalę, legendę, szlaki, rzekę lub potok, poziomice oraz co najmniej dwa obiekty turystyczne.
-
Zapisz własnymi słowami, czego nie da się dobrze ocenić z samej mapy samochodowej, a co widać na mapie turystyczno-topograficznej.
Uważaj
Na tym tracą punkty
Północ zawsze u góry
Skoro punkt A jest nad B, to A leży na północ od B.Błędnie opisana trasa, jeśli mapa jest obrócona.
Najpierw sprawdź strzałkę północy lub orientację mapy.Dopiero po tym określaj kierunki.
Mylenie szerokości i długości
Punkt 20°E, 50°N, czyli długość przed szerokością bez oznaczeń.Punkt trafi w zupełnie inne miejsce.
Szerokość podajemy pierwszą: 50°N, 20°E (N/S i E/W są obowiązkowe).Szerokość mierzymy od równika, długość od południka zerowego.
Gęste poziomice = łagodny stok
Gdy poziomice leżą blisko siebie, teren jest łagodny.Zła ocena trudności szlaku.
Gęste poziomice oznaczają stok stromy, rzadkie łagodny.Na małym odcinku mapy wysokość zmienia się wtedy o wiele metrów.
Ślepe zaufanie do aplikacji
Aplikacja wybrała trasę, więc jest bezpieczna.Trasa może być samochodowa, bez uwzględnienia rzeźby i szlaków.
Porównaj mapę cyfrową z legendą, skalą i poziomicami.Sama odległość nie wystarczy do planowania wycieczki w górach.
Dla zainteresowanych
Materiały dodatkowe z zadaniem
Każdy z materiałów ma jedno konkretne pytanie. Linki znajdziesz na końcu lekcji w źródłach.
-
ZPE: Praca z mapą (Zintegrowana Platforma Edukacyjna): Materiał dodatkowy: otwórz materiał i sprawdź, które elementy pracy z mapą powtarzają się w naszej lekcji: legenda, skala, kierunki i odczytywanie informacji z mapy.
-
Geografia24: Czytanie różnych rodzajów map (Geografia24.pl): Materiał dodatkowy: obejrzyj przykłady map topograficznych, turystycznych i drogowych. Wybierz jedną mapę i zapisz, jakie informacje można z niej odczytać dzięki legendzie.
-
Geografia24.eu: Korzystamy z mapy (Geografia24.eu): Materiał dodatkowy: przejrzyj slajdy i porównaj podział map według skali oraz treści z notatką w naszej lekcji.
-
Geoportal: mapy topograficzne (Główny Urząd Geodezji i Kartografii): Materiał dodatkowy: sprawdź, w jakich skalach udostępniane są mapy topograficzne. Zwróć uwagę, że jest to oficjalne źródło danych kartograficznych.
-
Mapy Google: Szczawnica i okolice (Google Maps): Materiał dodatkowy: użyj mapy tylko do porównania z mapą turystyczno-topograficzną. Zwróć uwagę, że mapa samochodowa nie pokazuje wszystkich treści turystycznych i poziomic.
Podsumowanie
Co warto zapamiętać
- Topograficzna (dużo szczegółów, mały obszar), przeglądowa (większy obszar), tematyczna (jedno zagadnienie).
- Czytanie mapy: tytuł → legenda → skala → orientacja.
- Poziomice: gęste to stok stromy, rzadkie to stok łagodny.
- Współrzędne: najpierw szerokość (N/S), potem długość (E/W).
- GPS i mapy cyfrowe wspierają planowanie, ale wymagają krytycznego myślenia.
Dalej na swoim koncie
Rozgrzewki, quiz i zadania są w biurku ucznia.
Teoria jest otwarta dla wszystkich. Żeby rozwiązywać zadania, zapisywać szkice i widzieć swój postęp, zaloguj się.
Zaloguj się →Źródła i dalsza nauka
- Korzystamy z mapy (YouTube)
- ZPE: Praca z mapą (Zintegrowana Platforma Edukacyjna)
- Geografia24: Czytanie różnych rodzajów map (Geografia24.pl)
- Geografia24.eu: Korzystamy z mapy (Geografia24.eu)
- Geoportal: mapy topograficzne (Główny Urząd Geodezji i Kartografii)
- Mapy Google: Szczawnica i okolice (Google Maps)