Geografia · Klasa 1 · Ziemia we Wszechświecie
Wszechświat i Ziemia
Światło ze Słońca leci do nas osiem minut, a z najbliższej gwiazdy ponad cztery lata. Gdzie w tej skali jest Ziemia i jak nazwać wszystko, co krąży wokół?
- około 50 minut
- Wszechświat · galaktyka · Układ Słoneczny
- zakres podstawowy
Po tej lekcji: Uczeń opisuje miejsce Ziemi we Wszechświecie, przedstawia budowę Układu Słonecznego, klasyfikuje podstawowe ciała niebieskie, odróżnia planetę od planety karłowatej i wyjaśnia, jak obserwujemy nocne niebo.
Zacznij od pytania
Adres Ziemi we Wszechświecie
Wszechświat obejmuje całą przestrzeń, czas, materię i energię. Ma około 13,8 miliarda lat i od początku swojej historii się rozszerza. Obserwowalny Wszechświat jest znacznie większy niż odległość, którą światło mogło przebyć w jednym kierunku, ponieważ w tym czasie rozszerzała się również sama przestrzeń.
Ziemia nie jest odrębnym światem zawieszonym w pustce. Należy do Układu Słonecznego, ten znajduje się w Drodze Mlecznej, a Droga Mleczna jest jedną z ogromnej liczby galaktyk. Na lekcji przechodzimy od największej skali do naszego kosmicznego adresu.
Obejrzyj
Wszechświat i Ziemia
Otwórz film w nowej karcie · YouTube
1 · Początek
Ma około 13,8 miliarda lat i się rozszerza
Według współczesnego modelu kosmologicznego Wszechświat rozpoczął ewolucję około 13,8 miliarda lat temu od bardzo gorącego i gęstego stanu. Wielki Wybuch nie był eksplozją w gotowej pustej przestrzeni, lecz początkiem rozszerzania się samej przestrzeni.
2 · Droga Mleczna
Galaktyka to układ gwiazd, gazu i pyłu
Galaktyka jest ogromnym układem gwiazd, gazu, pyłu i ciemnej materii związanym grawitacyjnie. Droga Mleczna jest galaktyką spiralną z poprzeczką o średnicy ponad 100 tysięcy lat świetlnych. Układ Słoneczny leży w Ostrodze Oriona, daleko od centrum Galaktyki.
Przeanalizuj
Droga Mleczna: budowa naszej Galaktyki
Plansza przedstawia uproszczoną rekonstrukcję Drogi Mlecznej: galaktyki spiralnej z poprzeczką. Pokazuje jej główne elementy, położenie Układu Słonecznego w lokalnym Ramieniu Oriona oraz supermasywną czarną dziurę Sagittarius A* w centrum Galaktyki. Ponieważ obserwujemy Drogę Mleczną od wewnątrz, jej widok z góry jest rekonstrukcją opartą na pomiarach astronomicznych, a nie bezpośrednią fotografią.
Do grafiki
Co widzisz na planszy?
-
Wskaż położenie Układu Słonecznego względem centrum Drogi Mlecznej.
-
Porównaj widok Galaktyki z góry i z boku. Wymień dwa widoczne elementy jej budowy.
-
Wyjaśnij, dlaczego nie istnieje fotografia całej Drogi Mlecznej wykonana z zewnątrz.
Sprawdź w działaniu
Ułóż obiekty od najmniejszego do największego
Klikaj obiekty od najmniejszego, kończąc na największym.
Ziemia należy do Układu Słonecznego, ten do Drogi Mlecznej, a Droga Mleczna to jedna z ogromnej liczby galaktyk.
3 · Słońce i planety
Osiem planet i planety karłowate
Układ Słoneczny tworzą Słońce oraz wszystkie obiekty związane z nim grawitacyjnie. Osiem planet obiega Słońce po orbitach: Merkury, Wenus, Ziemia, Mars, Jowisz, Saturn, Uran i Neptun. Pierwsze cztery to skaliste planety grupy ziemskiej. Jowisz i Saturn są gazowymi olbrzymami, a Uran i Neptun zalicza się do lodowych olbrzymów.
Planeta karłowata krąży wokół Słońca i ma kształt zbliżony do kulistego, ale nie oczyściła otoczenia swojej orbity z innych podobnych obiektów. Do tej grupy należą między innymi Ceres i Pluton. Ceres znajduje się w głównym pasie planetoid, a Pluton w Pasie Kuipera.
Animacja
Planety na orbitach
Kliknij planetę albo przycisk, żeby zobaczyć jej typ, średnicę, odległość od Słońca i długość roku. Ruch jest przyspieszony i nie zachowuje prawdziwych proporcji prędkości; odległości są pokazane w skali pierwiastkowej.
Cztery planety ziemskie (skaliste) leżą blisko Słońca, cztery olbrzymy (gazowe i lodowe) daleko. Pas planetoid leży między Marsem a Jowiszem.
Zadanie do tej grafiki
Odczytaj z modelu
-
Wymień planety kolejno od Słońca i podziel je na planety grupy ziemskiej oraz olbrzymy.Kliknij każdą planetę i przeczytaj jej typ.
-
Ile razy średnica Jowisza jest większa od średnicy Ziemi? Zaokrąglij do jedności.Podziel średnice odczytane po kliknięciu planet.
-
Ile trwa rok na Merkurym, a ile na Neptunie? Wyjaśnij różnicę położeniem planet.Im dalej od Słońca, tym dłuższa orbita i wolniejszy ruch.
-
Między którymi planetami leży pas planetoid?Szukaj przerywanego pierścienia na schemacie.
W tabeli
Planety Układu Słonecznego
| Planeta | Grupa | Najważniejsza cecha |
|---|---|---|
| Merkury | skalista | najbliżej Słońca |
| Wenus | skalista | najwyższa temperatura powierzchni |
| Ziemia | skalista | ciekła woda i znane życie |
| Mars | skalista | żelaziste minerały nadają mu czerwoną barwę |
| Jowisz | gazowy olbrzym | największa planeta |
| Saturn | gazowy olbrzym | rozległy system pierścieni |
| Uran | lodowy olbrzym | oś obrotu jest silnie nachylona |
| Neptun | lodowy olbrzym | najdalsza z ośmiu planet |
Laboratorium · ćwiczenie w przeglądarce, do którego odsyłają rozgrzewki na końcu lekcji
Sprawdź w działaniu
Ile leci światło?
Wybierz obiekt i sprawdź, jak daleko jest od Ziemi oraz ile czasu światło potrzebuje, żeby tam dotrzeć. Kropka na pasku pokazuje skalę logarytmiczną.
Rok świetlny to odległość, nie czas: drogę, jaką światło pokonuje w ciągu roku (ok. 9,46 bln km).
4 · Komety i meteory
Kometa, meteoroid, meteor, meteoryt
Kometa zawiera dużo lodu, pyłu i skał. Gdy zbliża się do Słońca, powstaje koma i warkocz skierowany zasadniczo od Słońca. Meteoroid jest niewielkim okruchem w przestrzeni, meteor to zjawisko świetlne w atmosferze, a meteoryt to fragment, który dotarł do powierzchni Ziemi.
W tabeli
Nie pomyl tych pojęć
| Pojęcie | Co oznacza |
|---|---|
| meteoroid | okruch skalny lub metaliczny w przestrzeni |
| meteor | zjawisko świetlne podczas przelotu przez atmosferę |
| meteoryt | fragment, który dotarł do powierzchni |
| planetoida | małe ciało obiegające Słońce, zwykle skaliste lub metaliczne |
| planeta karłowata | ciało prawie kuliste, które nie oczyściło otoczenia orbity |
Sprawdź w działaniu
Meteoroid, meteor czy meteoryt?
Przypisz opis do właściwego pojęcia.
Kolejność: meteoroid (w przestrzeni) → meteor (w atmosferze) → meteoryt (na ziemi).
5 · Nasz dom
Trzecia planeta i nocne niebo
Ziemia jest trzecią planetą od Słońca i największą planetą skalistą. Około 71 procent jej powierzchni zajmują oceany. Jest jedynym znanym obecnie miejscem występowania życia, ale badania innych światów nadal trwają.
Obserwacje nieba prowadzi się gołym okiem, teleskopami naziemnymi i obserwatoriami kosmicznymi. Gwiazda Polarna pomaga odnaleźć kierunek północny. Leży blisko północnego bieguna niebieskiego i można ją odnaleźć, wykorzystując charakterystyczny układ gwiazd Wielkiego Wozu.
Słownik lekcji
Pojęcia, które trzeba rozumieć
Wszechświat
całość przestrzeni, czasu, materii i energii
rok świetlny
odległość przebywana przez światło w próżni w ciągu roku, około 9,46 biliona kilometrów
galaktyka
związany grawitacyjnie układ gwiazd, gazu, pyłu i ciemnej materii
Układ Słoneczny
Słońce i wszystkie obiekty krążące wokół niego lub związane z nim grawitacyjnie
planeta karłowata
kuliste ciało obiegające Słońce, które nie oczyściło otoczenia swojej orbity
planetoida
niewielkie skaliste lub metaliczne ciało obiegające Słońce
kometa
małe ciało z lodu, pyłu i skał, które w pobliżu Słońca może utworzyć komę i warkocz
meteoroid, meteor, meteoryt
odpowiednio: okruch w przestrzeni, zjawisko świetlne w atmosferze i fragment, który spadł na powierzchnię
Utrwal słownik
Dopasuj pojęcia do definicji
Te pojęcia pojawią się w quizie i na sprawdzianie.
Praca z podręcznikiem
Zajrzyj do „Nowych Oblicz geografii”
Strony: 28-35.
-
Na stronach 28-35 odszukaj kolejno informacje o Wszechświecie, Drodze Mlecznej, Układzie Słonecznym, małych ciałach niebieskich i obserwacji nieba.
-
Porównaj infografikę Układu Słonecznego z planszą NASA. Zapisz dwie informacje, które można porównywać, i jedną, której nie wolno odczytać z samego układu graficznego.
-
Na mapie nieba odszukaj Wielką Niedźwiedzicę, Małą Niedźwiedzicę, Kasjopeję i Gwiazdę Polarną.
-
Zbuduj kosmiczny adres Ziemi od najmniejszej do największej skali.
Uważaj
Na tym tracą punkty
Planeta, gwiazda i galaktyka to to samo
Słońce jest planetą, a Droga Mleczna układem planetarnym.Pomylisz poziomy organizacji Wszechświata.
Słońce to gwiazda, Układ Słoneczny krąży w Drodze Mlecznej, a ta jest jedną z galaktyk.Ziemia → Układ Słoneczny → Galaktyka → Wszechświat.
Rok świetlny jako jednostka czasu
Rok świetlny to bardzo długi czas.Błędna odpowiedź w zadaniach z odległościami.
Rok świetlny to odległość: ok. 9,46 · 10^12 km.300 000 km/s × 365 dni × 24 h × 3600 s.
Pluton jako dziewiąta planeta
Pluton jest dziewiątą planetą Układu Słonecznego.Nie wyjaśnisz, dlaczego planet jest osiem.
Pluton to planeta karłowata: ma kształt zbliżony do kulistego, ale nie oczyścił otoczenia swojej orbity.Znajduje się w Pasie Kuipera.
Meteor, meteoroid i meteoryt
Meteoryt to smuga światła na niebie.Pomylisz etapy lotu ciała kosmicznego.
Meteoroid to okruch w przestrzeni, meteor to zjawisko w atmosferze, meteoryt to fragment na Ziemi.Zjawisko świetlne to meteor.
Dla zainteresowanych
Materiały dodatkowe z zadaniem
Każdy z materiałów ma jedno konkretne pytanie. Linki znajdziesz na końcu lekcji w źródłach.
-
Solar System and Beyond Poster Set (NASA): Obejrzyj oficjalne plakaty planet i porównaj ich wygląd. Pamiętaj, że plansze nie zachowują jednocześnie rzeczywistych odległości między planetami.
-
Solar System: Facts (NASA Science): Sprawdź, gdzie w Drodze Mlecznej znajduje się Układ Słoneczny i ile trwa jego obieg wokół centrum Galaktyki.
-
Galaktyki i Droga Mleczna (NASA Science): Porównaj galaktykę spiralną, eliptyczną i nieregularną. Ustal, do którego typu należy Droga Mleczna.
Podsumowanie
Co warto zapamiętać
- Wszechświat ma około 13,8 mld lat i się rozszerza.
- Galaktyka to układ gwiazd, gazu i pyłu; Droga Mleczna jest spiralna z poprzeczką.
- Układ Słoneczny: 8 planet, planety karłowate (Ceres, Pluton), planetoidy, komety.
- Planety skaliste: Merkury, Wenus, Ziemia, Mars; olbrzymy: Jowisz, Saturn, Uran, Neptun.
- Rok świetlny to odległość (ok. 9,46 bln km).
- Wielki Wóz pomaga znaleźć Gwiazdę Polarną i kierunek północny.
Dalej na swoim koncie
Rozgrzewki, quiz i zadania są w biurku ucznia.
Teoria jest otwarta dla wszystkich. Żeby rozwiązywać zadania, zapisywać szkice i widzieć swój postęp, zaloguj się.
Zaloguj się →