Migracje

Migracja nie jest jedną prostą historią o wyjeździe. Może oznaczać codzienny dojazd do pracy, przeprowadzkę do innego regionu, wieloletni pobyt za granicą albo ucieczkę przed wojną. Dlatego przed oceną zjawiska trzeba określić zasięg, czas, kierunek i przyczynę przemieszczenia.

W statystyce międzynarodowej migrantem jest zwykle osoba, która przekroczyła granicę państwa i zmieniła kraj zamieszkania na co najmniej 12 miesięcy. Definicja statystyczna nie mówi sama w sobie, dlaczego ktoś wyjechał ani jaki ma status prawny. Uchodźca jest szczególną kategorią prawną osoby potrzebującej ochrony, a nie synonimem każdego migranta.

Migracje to przemieszczenia ludzi związane z czasową lub stałą zmianą miejsca pobytu. Imigracja oznacza przyjazd na dane terytorium, emigracja - wyjazd, a reemigracja - powrót emigranta do wcześniejszego miejsca zamieszkania. Migracje wewnętrzne odbywają się w granicach państwa, a zagraniczne przekraczają jego granicę.

Migracje można klasyfikować także według czasu trwania i organizacji. Wyróżnia się migracje stałe, okresowe i wahadłowe, dobrowolne oraz przymusowe, legalne i nieregularne. Jedna osoba może jednocześnie należeć do kilku kategorii, na przykład wykonywać dobrowolną, okresową migrację zarobkową za granicę.

Decyzję o wyjeździe tłumaczy się przez czynniki wypychające i przyciągające. Wypychają bezrobocie, niskie płace, brak bezpieczeństwa, prześladowania, wojny lub katastrofy. Przyciągają miejsca pracy, wyższe dochody, edukacja, bezpieczeństwo, obecność rodziny i lepszy dostęp do usług. Zwykle działa kilka czynników naraz.

Ten sam czynnik może mieć różne znaczenie dla różnych osób. Schemat porządkuje analizę, ale nie zastępuje indywidualnej historii migranta.

Saldo migracji to różnica między liczbą imigrantów i emigrantów. Saldo dodatnie oznacza przewagę napływu, a ujemne - przewagę odpływu. Żeby zestawić obszary o różnej wielkości populacji, używa się współczynnika salda migracji: saldo dzieli się przez liczbę mieszkańców i mnoży przez 1000. Wynik podaje się w promilach.

Dla obszaru pochodzenia emigracja może zmniejszać bezrobocie i przynosić przekazy pieniężne, ale także powodować odpływ młodych lub wykwalifikowanych pracowników i osłabiać więzi rodzinne. Dla miejsca docelowego migranci mogą uzupełniać niedobory kadrowe i zwiększać różnorodność, lecz szybki napływ bez odpowiedniej polityki zwiększa presję na mieszkania, szkoły i usługi.

Uchodźca opuszcza kraj z powodu uzasadnionej obawy przed prześladowaniem i potrzebuje ochrony międzynarodowej. Osoba ubiegająca się o azyl czeka na rozpatrzenie wniosku. Migrant ekonomiczny przemieszcza się przede wszystkim w celu poprawy sytuacji materialnej. Tych pojęć nie należy mieszać, bo wiążą się z innymi przyczynami i prawami.

Mapa migracji pokazuje kierunki i natężenie ruchów, ale wymaga ostrożności. Gruba strzałka może przedstawiać liczbę osób, udział albo tylko główny kierunek. Trzeba odczytać legendę, rok i definicję danych. Zasób migrantów to liczba osób mieszkających poza krajem urodzenia w danym momencie, a przepływ to liczba przeprowadzek w określonym okresie.

Zasięg. Migracje wahadłowe (codzienny dojazd do pracy lub szkoły) to przykład migracji wewnętrznych. Migracje zagraniczne bywają ucieczką przed wojną: po 2010 r. Syrię opuściło w ciągu 13 lat prawie 7 mln osób.

Saldo na przykładzie. Finlandia w 2022 r.: 49 998 imigrantów − 15 635 emigrantów = +34 363. Współczynnik przelicza saldo na 1000 mieszkańców (‰), więc pozwala porównać kraje o różnej liczbie ludności. W 2023 r. wyraźnie dodatnie saldo miały m.in. Oman i Katar, a ujemne m.in. Sudan i Nepal.

Kraje imigracyjne i emigracyjne. Imigracyjne to głównie kraje o wysokim poziomie rozwoju (USA, Kanada, Europa Zachodnia, Australia) oraz bogate w ropę kraje Zatoki Perskiej, gdzie imigranci stanowią ponad 70% ludności (Katar, Kuwejt, ZEA). Emigracyjne to kraje o niskim poziomie rozwoju, przeludnione albo ogarnięte konfliktami (np. Ukraina, Afganistan, Jemen, Mjanma, Sudan, Wenezuela).

Skala. Według ONZ w 2020 r. 281 mln ludzi mieszkało poza krajem urodzenia, najwięcej w USA (50,6 mln). Wzrost migracji wspiera rozwój transportu, zwłaszcza lotnictwa. W XIX w. i na początku XX w. wyemigrowało do Ameryk prawie 60 mln Europejczyków.

Uchodźcy. Pod koniec 2023 r. uchodźców było na świecie ponad 37 mln. Ponad 65% z nich uciekło z jednego z czterech państw: Afganistanu, Syrii, Palestyny albo Ukrainy. Prawie 70% znalazło schronienie w sąsiednim kraju. W Polsce w 2023 r. przebywał niemal 1 mln uchodźców (ponad 98% z Ukrainy), a legalnie pracował ok. 1 mln imigrantów (prawie 70% to Ukraińcy).

Strony: 48-54.

Każdy z materiałów ma jedno konkretne pytanie. Linki znajdziesz na końcu lekcji w źródłach.