Zróżnicowanie religijne ludności świata

Religia jest systemem wierzeń, praktyk, zasad moralnych i wspólnotowych. Może wpływać na kalendarz świąt, sztukę, architekturę, zwyczaje żywieniowe i rytm życia, lecz nie określa automatycznie wszystkich decyzji człowieka. W obrębie jednej religii istnieją różne nurty, a część ludzi nie identyfikuje się z żadnym wyznaniem.

Najświeższe pełne porównanie Pew Research Center opisuje skład religijny świata w 2020 r. na podstawie ponad 2700 spisów i badań. Dane religijne są trudne: państwa stosują różne pytania i kategorie, a deklaracja tożsamości nie zawsze oznacza jednakową praktykę. Dlatego mapę trzeba czytać jako uogólnienie, nie etykietę osoby.

Chrześcijaństwo, islam i buddyzm zalicza się zwykle do religii uniwersalistycznych, ponieważ są obecne w wielu regionach i kierują przesłanie do szerokiej wspólnoty. Hinduizm i judaizm są silniej związane z określonym dziedzictwem historycznym i wspólnotowym, ale ich wyznawcy żyją na całym świecie. Każda z tych tradycji jest wewnętrznie zróżnicowana.

Chrześcijaństwo jest religią monoteistyczną opartą na nauczaniu Jezusa Chrystusa i Biblii. Główne tradycje to katolicyzm, protestantyzm i prawosławie. Islam jest religią monoteistyczną, której świętą księgą jest Koran; dwa największe nurty to sunnizm i szyizm.

Hinduizm obejmuje wiele tradycji rozwiniętych przede wszystkim w Azji Południowej; ważne są m.in. pojęcia karmy i reinkarnacji. Buddyzm wyrósł z nauczania Siddharthy Gautamy i akcentuje drogę prowadzącą do wyzwolenia od cierpienia. Judaizm jest religią monoteistyczną związaną z historią i tradycją narodu żydowskiego; ważnymi tekstami są Tora i inne księgi Biblii hebrajskiej.

Rozmieszczenie religii jest wynikiem historii: migracji, handlu, podbojów, misji, kolonializmu i zmian granic. Dlatego obszar dominacji jednej religii może zawierać liczne mniejszości, a wielkie miasta często są bardziej zróżnicowane niż otoczenie. Współczesne migracje nadal zmieniają strukturę religijną regionów.

Tożsamość człowieka jest wielowymiarowa. Granice kulturowe są strefami przenikania, a nie ostrymi liniami widocznymi w terenie.

Krąg kulturowy to rozległy obszar, którego społeczeństwa łączą pewne elementy dziedzictwa, takie jak religia, język, wartości, sztuka lub doświadczenia historyczne. Podział na kręgi pomaga porządkować materiał, ale upraszcza rzeczywistość. Granice kręgów są umowne, a kultury wzajemnie się przenikają.

Religia może wpływać na święta, żywienie, ubiór, architekturę, organizację czasu i normy społeczne. Jej oddziaływanie zależy jednak od prawa, ustroju, poziomu rozwoju, historii i osobistych wyborów. Nie wolno przypisywać całej gospodarce lub pozycji kobiet jedynie religii ani zakładać, że każdy wyznawca postępuje identycznie.

Mapa dominującego wyznania pokazuje zwykle największą kategorię, a nie pełną strukturę. Jeśli największa grupa ma 35%, nadal może być dominująca, choć większość mieszkańców należy do innych grup. Trzeba sprawdzić rok, źródło, sposób pytania, obecność kategorii osób bez afiliacji i to, czy mapa pokazuje większość, czy jedynie przewagę względną.

Skala. Szacuje się, że istnieje ok. 4,2 tys. religii i wyznań, a najbardziej zróżnicowana pod tym względem jest Azja, gdzie narodziły się główne religie świata. Do jakiejś religii przyznaje się ponad 6,5 mld osób. Według szacunków na 2024 r. chrześcijaństwo wyznaje ok. 32% ludności świata, islam ok. 25%, hinduizm ok. 14%, buddyzm ok. 7%, a judaizm ok. 0,2%. Wśród chrześcijan katolicy to ok. 49%, protestanci ok. 40%, a prawosławni ok. 11%.

Trzy państwa, trzy obrazy. Libia: muzułmanie ok. 97%. Meksyk: chrześcijanie ok. 89%. Singapur: duże zróżnicowanie (buddyści ok. 31%, chrześcijanie ok. 19%, muzułmanie ok. 16%, taoiści ok. 9%, hindusi 5%). Polska w 2021 r.: katolicy ok. 90% osób w wieku 16+ lat.

Pięć wielkich religii. Chrześcijaństwo (I w. n.e., Biblia), islam (VII w. n.e., Koran, wiara w jednego Boga Allaha), hinduizm (religia politeistyczna, Wedy, karma i reinkarnacja, kąpiel w Gangesie), buddyzm (Siddhartha Gautama, VI/V w. p.n.e., cztery szlachetne prawdy i ośmioraka ścieżka, nirwana), judaizm (ok. 2000 r. p.n.e., Tanach, szabat, obrzezanie chłopców w ósmym dniu życia). Do religii uniwersalistycznych zalicza się chrześcijaństwo, islam i buddyzm.

Dziewięć kręgów kulturowych. Zachodni, islamski, prawosławny, chiński, latynoamerykański, afrykański, hinduski, buddyjski i japoński. Kręgi różnią się przede wszystkim wyznawaną religią, językiem oraz tym, jakie wartości i zasady moralne uznają za ważne.

Strony: 55-61.

Każdy z materiałów ma jedno konkretne pytanie. Linki znajdziesz na końcu lekcji w źródłach.