Prognozowanie pogody

Powiedzieć, jaka pogoda jest teraz za oknem, potrafi każdy: ciepło, wiatr, deszcz. Zgadnąć, co będzie za trzy dni, to już znacznie trudniejsze zadanie, nawet gdy pomaga aplikacja w telefonie albo serwis pogodowy.

W tej lekcji poznasz elementy pogody, sposoby ich pomiaru i to, jak z danych pomiarowych powstaje prognoza.

Pogoda to stan atmosfery w określonym miejscu i momencie. Aby ją opisać, trzeba przeprowadzić obserwacje i pomiary poszczególnych elementów pogody. Prowadzi się je m.in. w ogródkach meteorologicznych, zwykle na terenie stacji meteorologicznych.

Elementów jest sześć, a każdy ma własny przyrząd i jednostkę. Poniższa tabela zbiera je razem.

Prognoza pogody to przewidywany przebieg pogody. Opiera się na bieżących wartościach jej elementów oraz na wiedzy o tym, jak pogoda zachowywała się dawniej w podobnych sytuacjach. Obecny stan atmosfery poznaje się z pomiarów i obserwacji oraz z map i zdjęć satelitarnych. Dane spływają do biur pogody, gdzie są opracowywane i publikowane, między innymi jako mapy synoptyczne.

W Polsce pogodą zajmuje się Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW), który prowadzi własną sieć stacji i posterunków pomiarowych. Choć przyrządy i modele komputerowe są coraz dokładniejsze, atmosfera nadal potrafi zaskoczyć, szczególnie przy zjawiskach skrajnych, jak silne burze czy nagłe, porywiste wiatry.

Mapa synoptyczna pokazuje pogodę w jednym momencie na dużym obszarze, np. na całym kontynencie. Odczytasz z niej wartości elementów pogody i zjawiska atmosferyczne, zapisane umownymi znakami meteorologicznymi stosowanymi na całym świecie. Do oceny zachmurzenia służą zdjęcia satelitarne.

Przy czytaniu mapy zacznij od legendy. Najpierw odszukaj oznaczenia temperatury, ciśnienia, zachmurzenia oraz kierunku i siły wiatru.

Masa powietrza to duży obszar powietrza o zbliżonych cechach, takich jak temperatura i wilgotność. W Europie spotkasz najczęściej:

zimne masy arktyczne (PA), polarne (PP), wilgotne lub suche, oraz ciepłe masy zwrotnikowe (PZ). Dodatkowe litery opisują pochodzenie i temperaturę: m oznacza powietrze morskie, a c ciepłe.

Front atmosferyczny to pas, w którym stykają się masy powietrza o różnych cechach. Zależnie od tego, która masa się cofa, a która napiera, wyróżniamy trzy rodzaje frontów:

front chłodny: chłodne powietrze wciska się pod cieplejsze, temperatura spada, a opady są krótkie, ale gwałtowne, często z burzą;

front ciepły: ciepłe powietrze wsuwa się nad chłodniejsze, robi się cieplej i przez dłuższy czas pada jednostajny deszcz;

front zokluzowany: front chłodny dogania ciepły i oba się łączą, co daje długie opady, czasem z burzami.

Przećwiczmy czytanie mapy na przykładzie z podręcznika: mapa synoptyczna i zdjęcie satelitarne z 13 marca 2023 r. oraz prognoza na dzień następny.

Pogoda 13 marca w środku kraju. Termometry pokazywały 0,9°C, ciśnienie mieściło się w przedziale 1005–1015 hPa, niebo było całkiem zasnute (8/8), a wiatr wiał z południowego wschodu z prędkością ok. 2,5 m/s.

Układy baryczne. Kraj leżał pomiędzy wyżem znad Bałkanów a niżem nad Morzem Północnym.

Masy powietrza. Zachodnią część Polski wypełniało ciepłe morskie powietrze polarne (PPmc), resztę kraju powietrze arktyczne (PA).

Fronty. Przez Polskę przechodził front ciepły i dlatego deszcz padał długo. Zdjęcie z satelity pokazuje chmury nad całym krajem.

Prognoza na 14 marca. Wpływ wyżu znad Bałkanów przybierze na sile: w całej Polsce będzie cieplej i bardziej wietrznie (wiatr z południowego zachodu). Zachmurzenie nadal będzie duże, spodziewany jest słaby, jednostajny deszcz.

Na całym globie w jednej chwili trwa około 2 tys. burz. Rodzą się w ogromnych, ciemnych chmurach kłębiastych, cumulonimbusach, które mają po kilka kilometrów wysokości. Na dole składają się z kropelek wody, wyżej z kryształków lodu, a ich szczyty rozpłaszczają się jak kowadło albo pióropusz.

Zjawiskom tym towarzyszą pioruny i grzmoty, zwykle także ulewa, a czasem grad: kulki lodu większe niż 0,5 cm, które spadają z prędkością do 160 km/h i potrafią narobić sporych szkód.

Strony: 65–68.