Edycja zdjęć — warstwy, maski i podstawowe korekty w GIMP/Photopea

Po co się tego uczymy?

Każde zdjęcie na okładce czasopisma, w reklamie czy na profilu społecznościowym przeszło przez program do edycji grafiki rastrowej. Zrozumienie WARSTW i MASEK to najważniejsza, jednorazowa inwestycja w naukę edycji zdjęć — bez niej każda modyfikacja niszczy oryginalny plik, a z nimi możesz cofać się i eksperymentować bez ograniczeń.

Teoria

GIMP i Photopea — GIMP to darmowy, otwartoźródłowy program do edycji grafiki rastrowej instalowany na komputerze (odpowiednik Photoshopa). Photopea to jego odpowiednik działający CAŁKOWICIE w przeglądarce internetowej, bez instalacji — idealny do szybkiej pracy na szkolnym komputerze bez uprawnień administratora.

Warstwy (layers) — to najważniejsza koncepcja edycji grafiki. Zamiast rysować wszystko na jednym, płaskim obrazie, każdy element (tło, tekst, dodatkowy obiekt, poprawka koloru) trzyma się na OSOBNEJ, przezroczystej warstwie ułożonej jedna na drugiej — jak przezroczyste folie nałożone na siebie. Dzięki temu można edytować, przesuwać albo usuwać JEDEN element, nie ruszając pozostałych.

Krycie (opacity) — każda warstwa ma ustawiany stopień przezroczystości od 0% (całkowicie niewidoczna) do 100% (całkowicie kryjąca) — pozwala to na subtelne efekty nakładania się obrazów.

Maska warstwy — zamiast TRWALE wycinać fragment warstwy (co niszczy oryginalne dane), maska to dodatkowa "warstwa sterująca", w której KOLOR CZARNY ukrywa dany fragment, a BIAŁY go pokazuje (szarości dają częściowe przezroczystości). Zaletą masek jest to, że są ODWRACALNE — zawsze można poprawić maskę i przywrócić ukryty fragment, bez utraty oryginalnych danych.

Podstawowe korekty obrazu:

Jasność/kontrast — rozjaśnianie/przyciemnianie całego obrazu i zwiększanie różnicy między jasnymi a ciemnymi obszarami.
Nasycenie (saturacja) — intensywność kolorów, od 0% (odcienie szarości) do wysokich wartości (bardzo jaskrawe kolory).
Balans bieli — korekta niepożądanego "zabarwienia" zdjęcia (np. żółtawy odcień przy świetle żarówki) tak, by biel wyglądała neutralnie.
Przycinanie (crop) — usuwanie zbędnych fragmentów obrazu, zmiana proporcji kadru.

Zaznaczenia (selections) — narzędzia takie jak "różdżka" (zaznacza obszary o podobnym kolorze) czy "lasso" (dowolny, ręcznie rysowany kształt) pozwalają ograniczyć obszar, na który wpływają dalsze operacje edycji.

Formaty zapisu roboczego a eksportowego — pliki robocze GIMP (.xcf) zachowują WSZYSTKIE warstwy do dalszej edycji, natomiast eksport do .jpg/.png spłaszcza wszystkie warstwy w JEDEN obraz — dlatego zawsze warto zachować oryginalny plik roboczy.

Schemat

STOS WARSTW (od góry na dole):

  [Tekst "PROMOCJA"]        <- warstwa 3 (100% krycia)
  [Maska: białe kółko]      <- warstwa 2 (efekt winiety, 60% krycia)
  [Zdjęcie produktu]        <- warstwa 1 (tło, 100% krycia)
  ------------------------
  WYNIK: wszystkie warstwy widoczne razem jako JEDEN obraz,
         ale każdą można edytować OSOBNO w dowolnym momencie

Przykład z życia

Grafik przygotowujący baner reklamowy sklepu trzyma zdjęcie produktu, logo firmy i tekst promocyjny na TRZECH osobnych warstwach — dzięki temu klient może poprosić "zmień tylko tekst promocji" i grafik edytuje WYŁĄCZNIE tę jedną warstwę, bez ryzyka zepsucia reszty kompozycji.

Ćwiczenie samodzielne

Otwórz Photopea (photopea.com, działa w przeglądarce bez instalacji) i wczytaj dowolne zdjęcie. Dodaj nową warstwę tekstową z własnym napisem, zmień jej krycie na 50% i zaobserwuj efekt. Zapisz projekt jako plik roboczy PSD/XCF, a osobno wyeksportuj płaski JPG.

Zadania do pracy własnej

Wymień różnicę między formatem zapisu roboczego (np. XCF/PSD) a formatem eksportu (JPG/PNG) i wyjaśnij, dlaczego warto zachować oba pliki.
W Photopea lub GIMP otwórz zdjęcie, dodaj drugą warstwę z prostym kształtem (np. kołem narysowanym narzędziem zaznaczania i wypełnienia) i eksperymentuj z suwakiem krycia (opacity) tej warstwy od 0% do 100%, opisując obserwowany efekt.
Wykonaj "montaż" dwóch zdjęć: wczytaj zdjęcie tła oraz drugie zdjęcie obiektu, umieść je na osobnych warstwach, a następnie użyj maski warstwy (pomalowanej czarno-białym pędzlem) aby "wtopić" krawędzie drugiego zdjęcia w tło bez twardej, widocznej granicy. Opisz, dlaczego użycie maski jest lepsze niż trwałe wymazanie fragmentu warstwy gumką.

Typowe błędy

Praca na spłaszczonym, pojedynczym obrazie zamiast na warstwach — brak warstw oznacza, że każda pomyłka wymaga cofania (Ctrl+Z) całej historii zamiast poprawienia jednego elementu.

Zapisywanie WYŁĄCZNIE w formacie eksportowym (JPG) i utrata pliku roboczego — po zamknięciu projektu bez zapisanego XCF/PSD nie da się już edytować poszczególnych warstw osobno, trzeba zaczynać od nowa.

Trwałe wycinanie fragmentów gumką zamiast użycia maski — usunięcie pikseli gumką jest NIEODWRACALNE po zapisaniu, podczas gdy maska zawsze pozwala cofnąć ukrycie fragmentu.

Nawiązanie do egzaminu zawodowego

Warstwy i maski, które poznałeś w tej lekcji, to fundament pracy nie tylko w grafice rastrowej, ale też w programach do montażu wideo i grafice wektorowej, którą poznasz w następnej lekcji — koncepcja "wielu przezroczystych elementów ułożonych jeden na drugim" powtarza się w całej informatyce multimedialnej.