Prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy w zakresie BHP

Po co się tego uczymy?

Wchodząc na rynek pracy, warto wiedzieć nie tylko JAK bezpiecznie pracować, ale też JAKIE masz prawa i obowiązki jako pracownik oraz czego możesz wymagać od pracodawcy — ta wiedza chroni Cię formalnie, nie tylko fizycznie.

Teoria

Bezpieczeństwo i higiena pracy to nie tylko indywidualna odpowiedzialność pracownika — to system obowiązków rozłożony między pracodawcę, pracownika i wyspecjalizowane instytucje nadzoru.

Obowiązki pracodawcy w zakresie BHP (najważniejsze z punktu widzenia nowego pracownika):
Zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz odpowiedniego sprzętu ochronnego.
Przeprowadzenie szkolenia BHP (wstępnego, przed dopuszczeniem do pracy, oraz okresowego).
Skierowanie pracownika na profilaktyczne badania lekarskie (wstępne, okresowe, kontrolne po dłuższej nieobecności).
Informowanie o zagrożeniach związanych z wykonywaną pracą.

Obowiązki pracownika w zakresie BHP:
Przestrzeganie przepisów i zasad BHP obowiązujących na danym stanowisku.
Udział w szkoleniach BHP i poddawanie się wymaganym badaniom lekarskim.
Zgłaszanie przełożonemu zauważonych zagrożeń, wypadków i awarii.
Używanie przydzielonych środków ochrony zgodnie z ich przeznaczeniem.

System kar za nieprzestrzeganie przepisów BHP w trakcie wykonywania pracy może obejmować upomnienie, naganę, a w niektórych przypadkach karę pieniężną — zgodnie z Kodeksem pracy.

Instytucje i służby działające w zakresie ochrony pracy, których zadania i uprawnienia warto znać: Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) — kontrola przestrzegania przepisów prawa pracy i BHP; Państwowa Inspekcja Sanitarna (Sanepid) — nadzór nad warunkami higienicznymi; Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) — świadczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Wypadek przy pracy to zdarzenie nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą. Pracownik, który uległ wypadkowi przy pracy, ma prawo do określonych świadczeń (np. zasiłku chorobowego, jednorazowego odszkodowania) — zgłoszenie wypadku przełożonemu jest pierwszym, koniecznym krokiem do ich uzyskania.

Przykład z życia

Szkolenie BHP, które każdy nowy pracownik odbywa w pierwszym dniu pracy, oraz okresowe badania lekarskie, na które kieruje pracodawca, to bezpośrednia, praktyczna realizacja tych właśnie obowiązków — z pewnością spotkasz się z tym w swojej pierwszej pracy.

Ćwiczenie samodzielne

Wymień po trzy obowiązki pracodawcy i trzy obowiązki pracownika w zakresie BHP, korzystając z treści tej lekcji.

Zadania do pracy własnej

Wyjaśnij, czym różni się szkolenie BHP wstępne od okresowego.
Opisz, jakie kroki powinien podjąć pracownik, który uległ drobnemu wypadkowi przy pracy (np. skaleczeniu podczas serwisowania sprzętu) — do kogo się zgłosić i dlaczego zgłoszenie wypadku jest ważne.
Wyobraź sobie, że jako młody programista rozpoczynasz pierwszą pracę w firmie informatycznej i zauważasz, że stanowiska komputerowe w biurze są bardzo prowizorycznie ustawione (złe oświetlenie, przeciążone gniazdka elektryczne). Opisz, jakie masz w tej sytuacji prawa jako pracownik, do kogo mógłbyś się zwrócić wewnątrz firmy, a do jakiej zewnętrznej instytucji mógłbyś zgłosić sprawę, gdyby pracodawca zignorował Twoje uwagi.

Typowe błędy

Częsty błąd to przekonanie, że BHP to "tylko formalność" ograniczona do podpisania papierów przy zatrudnieniu — w rzeczywistości to system realnych obowiązków i praw, z którego pracownik może i powinien korzystać. Drugi błąd to niezgłaszanie drobnych wypadków przy pracy "bo to nic takiego" — nawet pozornie mały uraz warto zgłosić, żeby zachować prawo do ewentualnych świadczeń, gdyby jego skutki ujawniły się później. Trzeci błąd to mylenie roli poszczególnych instytucji (np. zgłaszanie do ZUS spraw, którymi zajmuje się Państwowa Inspekcja Pracy).

Nawiązanie do egzaminu zawodowego

To realizacja efektów INF.03.1.2 ("opisuje zadania i uprawnienia instytucji oraz służb działających w zakresie ochrony pracy i ochrony środowiska") oraz INF.03.1.3 ("opisuje prawa i obowiązki pracownika oraz pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy") z podstawy programowej — domykających całą jednostkę INF.03.1 Bezpieczeństwo i higiena pracy.